Jak wygląda umowa pożyczki i co zawiera?

Papier przyjmie wszystko – mówi znane powiedzenie. I bardzo dobrze, bo wszystkie kwestie określające zasady udzielenia pożyczki, prawa i obowiązki pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy, winny być precyzyjnie opisane w umowie pożyczki. Wyeliminuje to ewentualne nieporozumienia, zlikwiduje konieczność odwoływania się do zapisów kodeksu cywilnego czy rozstrzygania sporów w sądzie.

Umowa pożyczki – co w niej być powinno

Umowa pożyczki konsumenckiej i umowa zawierana z bankiem muszą mieć bezwzględnie formę pisemną. W przypadku, gdy pieniądze są pożyczane między osobami prywatnymi dopuszczalne jest zawarcie umowy ustnej, ale przy kwotach wyższych niż 500 zł wskazane jest sporządzenie umowy na papierze. Jeśli nie będzie umowy pisemnej, to ustalenia między stronami będą ważne, ale możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego przed sądem w razie sporów ograniczone.

Umowa pożyczki -Kiedy, kto, komu

Daty na umowie pożyczki

Zawierając umowę pożyczki, przede wszystkim trzeba określić datę jej zawarcia. Jest ona istotna ze względu na termin zapłacenia podatku od czynności cywilnoprawnych (wynosi on 2 proc. wartości pożyczki i należy go uiścić w urzędzie skarbowym w ciągu 14 dni od daty zawarcia umowy. Uiszcza go pożyczkobiorca, gdy pożycza pieniądze od osoby prywatnej. Wyjątkiem są transakcje między najbliższymi, osobami z I grupy podatkowej. Transakcje z udziałem podmiotów komercyjnych, prowadzących działalność usługową związaną z finansami nie są objęte tym podatkiem) oraz dla ustalenia daty spłaty pożyczki. Wskazanie daty zawarcia pożyczki ważne jest szczególnie w sytuacji, gdy w umowie nie ma podanych konkretnych dat spłaty rat czy odsetek, ale jest mowa, przykładowo, że będzie to następowało cyklicznie – miesiąc, dwa miesiące itd. od daty zawarcia umowy. To samo dotyczy braku określenia dokładnej daty całkowitej spłaty zobowiązania, która może być określona: w ciągu roku od daty zawarcia umowy.
Warto też zwrócić uwagę, by umieścić datę przy swoim podpisie na końcu umowy. Może się bowiem zdarzyć, że pożyczkodawca przedstawi wzór umowy z wydrukowaną na początku datą podczas wstępnej rozmowy, ale do faktycznego podpisania umowy dojdzie dopiero po kilku dniach. Ważna jest wówczas data przy podpisie, a nie ta z „nagłówka” umowy.

Strony umowy pożyczki

Kolejna ważna rzecz, to dokładne określenie kto pożycza pieniądze i komu. Inaczej mówiąc, chodzi o wskazanie stron umowy – kto jest pożyczkodawcą a kto pożyczkobiorcą. W przypadku osób będących w związkach małżeńskich powinno być wskazane, czy zawierają one umowę samodzielnie czy też za wiedzą i zgodą współmałżonka. Ma to znaczenie przy ewentualnej egzekucji długu z majątku wspólnego.

Przedmiot umowy pożyczki i koszty

Ten punkt musi zawierać wszystkie zagadnienia związane z kwestiami finansowymi. Przede wszystkim trzeba wskazać:

  • jaka kwota jest pożyczana (cyframi i słownie),
  • kiedy pieniądze zostaną przekazane do dyspozycji pożyczkobiorcy,
  • na jaki okres pożyczka jest udzielana – liczba miesięcy lub data spłaty zobowiązania. Brak takiego zapisu może skutkować tym, że pożyczkodawca wezwie pożyczkobiorcę do zwrotu pożyczki w dowolnym terminie,
  • na jakich warunkach pieniądze są pożyczane – wysokość poszczególnych rat, wysokość oprocentowania (należy określić czy jest ono liczone w stosunku miesięcznym/rocznym czy inaczej. Polskie przepisy mówią, że maksymalna wysokość odsetek w stosunku rocznym nie może być wyższa niż czterokrotność stopy lombardowej ustalanej przez Narodowy Bank Polski. Zapisy o wyższych odsetkach są nieważne z mocy prawa), terminy płatności odsetek (miesięcznie, kwartalnie itp.), terminy płatności kapitału (miesięcznie, kwartalnie, itp.),
  • czy możliwe jest spłacenie pożyczki przed terminem. Jeśli tak, to na jakich warunkach,
  • możliwości ewentualnego opóźnienia i związane z tym konsekwencje grożące pożyczkobiorcy.

Wymagane jest również określenie wszelkich innych opłat związanych z udzielaną pożyczką. Może to być opłata za rozpatrzenie wniosku (tzw. opłata przygotowawcza), wskazanie wysokości oprocentowania kwoty niespłaconej w terminie (odsetki ustawowe czy umowne, jeśli te drugie, to w jakiej wysokości), kosztów upomnień, które wystąpią w chwili nieterminowego regulowania zadłużenia itp.

W podsumowaniu tej części powinna się znaleźć informacja o Rzeczywistej Rocznej Stopie Oprocentowania uwzględniającej wszelkie koszty związane z pożyczką. Dobrą praktyką jest jasne podawanie całkowitej kwoty, którą pożyczkobiorca ma oddać pożyczkodawcy.

Inne ustalenia na umowie pożyczki

Dla jasności sytuacji należy też zapisać kwestie związane z możliwością odstąpienia od umowy przez pożyczkobiorcę lub jej wypowiedzenia przez obie strony (w jakich okolicznościach, z jakim terminem wypowiedzenia itp.) oraz dokładnie opisać ewentualne zabezpieczenia lub ubezpieczenia związane z zawieraną umową.

Im więcej konkretów, tym mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia sporów, nieporozumień, że dany zapis jest różnie interpretowany przez strony.

W końcowej części umowy powinny się znajdować ustalenia dot. kwestii organizacyjnych. Chodzi o określenie liczby egzemplarzy umowy, podanie kto ile egzemplarzy otrzymuje, wskazanie sądu właściwego do rozpatrywania ewentualnych sporów (wystarczy określenie, czy będzie to sąd właściwy dla miejsca zamieszkania/siedziby pożyczkodawcy czy pożyczkobiorcy), odwołanie się w sprawach nieuregulowanych umową do ogólnych zapisów kodeksu cywilnego itp. Ostatni element, to podpisy obu stron.

Umowa pożyczki -czytać, pytać, zrozumieć

Nawet najlepiej skonstruowana umowa może wywołać spory i zdziwienie pożyczkobiorcy, jeśli nie zostanie przez niego dokładnie przeczytana, jeśli nie zapyta obsługującego go pracownika o zapisy budzące wątpliwości. Faktem jest, że instytucje finansowe niezbyt chętnie udostępniają wzory swoich umów, by potencjalny klient zapoznał się z nimi spokojnie w domu lub by ewentualnie skonsultował je z prawnikiem. Może dlatego, że często umowy przeczą zasadom współżycia społecznego i rażąco naruszają interesy konsumenta. Bywa, że pożyczkobiorca ma same obowiązki, zdany jest na arbitralne decyzje instytucji finansowej, która może je podejmować według własnego uznania (oprocentowanie może ulec zmianie w związku ze zmianą sytuacji na rynkach finansowych), albo nakładane są na niego różne dziwne obowiązki (np. zakaz zaciągania innych zobowiązań lub obowiązek informowania instytucji finansowej o chęci zaciągnięcia innego zobowiązania).

Takie zapisy tropi Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który wzywa przedsiębiorców do zaniechania ich stosowania, nakłada kary finansowe na nierzetelnych. Niedozwolone zapisy są umieszczane w wykazie klauzul zakazanych, by były ostrzeżeniem dla konsumentów i wskazówką dla przedsiębiorców, czego w umowach zapisywać nie wolno.

Umowa pożyczki -możliwe konsekwencje

Na koniec jeszcze kilka rad, co robić w sytuacji, gdy pojawią się kłopoty ze spłatą zaciągniętej pożyczki. Przede wszystkim nie unikać wierzyciela, nie udawać, że nas nie ma, gdy do nas dzwoni przedstawiciel instytucji finansowej, nie udawać, że nie dostaliśmy wezwania do zapłaty.

Szczerość, otwartość w kontaktach z wierzycielem jest znacznie lepszym rozwiązaniem. Pokazujemy się wówczas jako rzetelny partner, któremu zależy na wywiązaniu się z podpisanej umowy, ale mający kłopot z realizacją zobowiązań z określonych powodów. Można wówczas negocjować zmianę warunków umowy (np. odroczenie terminu płatności kilku rat, zmianę harmonogramu spłat itp.), doprowadzić do rozwiązania problemu satysfakcjonującego obie strony. Korzyścią z takiej postawy jest fakt, że w rejestrach BIK nie pojawi się zapis o nierzetelnym regulowaniu zobowiązania, co rzutowałoby na ocenę naszej wiarygodności kredytowej przez kilka lat. Również same banki namawiają do takiej postawy.

Otwarta postawa będzie też ważnym argumentem, gdyby sprawa trafiła do sądu. Zwłaszcza w sytuacji, gdy wierzyciel podjął wobec nas działania niezgodne z prawem, np. nękał nas telefonami w nocy, nachodził nas w domu lub pracy rozpytując o nas sąsiadów lub współpracowników.